Camiler - Mescitler - Türbeler.kmz

Camiler - Mescitler - Türbeler

Dönenler Cami (Mevlevihane)
Börekçiler Mahallesi'nde, Sultanbağı Caddesi ile Ahi Erbasan Caddesi'nin kesiştiği köşede, Ulu Cami'nin doğusunda, meydan başındadır. Dönenler Cami olarak bilinen Semahane Mescidi, 1959 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarılmış ve cami olarak ibadete açılmıştır. Son şeklini 19. yüzyılda yapılmış olan esaslı onarımlarla aldığı anlaşılan yapının ilk olarak kim tarafından ve hangi tarihte yaptırıldığına dair bir bilgi bulunmamaktadır. Kare planlı, iki katlı yüksek bir yapı olan Semahane Mescidinin giriş cephesi birinci kat seviyesine kadar kesme taş kaplamaya sahiptir. İçinde bir su kuyusu bulunmakta olup, kuyunun suyu cami duvarında bulunan çeşmeden akmaktadır. Cami son olarak 2020 yılında restore edilmiştir.

Çinili Cami
Maltepe Mahallesi'nde, şehre hâkim bir mevkidedir. Kütahyalı ressam, hattat ve neyzen Ahmet Yakupoğlu tarafından 1973 yılında yaptırılmıştır. Bodrum kat olarak düzenlenmiş sekizgen bir kaide üzerine oturtulmuş sekizgen planlı ve sekizgen kasnaklı, tek kubbe ile örtülü bir yapı olup kuzeyinde kare planlı kubbe ile örtülü küçük bir giriş birimi ve kuzeybatısında kare kaideli silindirik gövdeli bir minareye sahiptir. Yapının tüm dış yüzeyi mavi ve tonlarındaki renkli Kütahya çinileri ile kaplıdır. Yapı, Orta Asya Türk mimarisi Anadolu Selçuklu ve Beylikler dönemi mimarisinin belli başlı özelliklerini bünyesinde toplayan bir yapıdır.

Yeşil Cami
Saray Mahallesi, Hükümet Caddesi'ndedir. Daha önceden yerinde bulunan yapıların yangın sonucunda hasar görmesi sonrasında, bugünkü şekliyle Kütahya Mutasarrıfı Fuat Paşa'nın önderliğinde 1905-06 yılında yaptırılmıştır. Kare planlı tek kubbeli bir yapı olup batı tarafında, tek kubbe ile örtülü küçük bir giriş mekânına sahiptir. Duvarları sıvalı ve yeşil renkte olan yapının alt kısımlarında moloz taş, payandalarında ve pencere kenarlarında kesme taş kullanılmış olduğu görülmektedir. Yapının kuzeydoğu köşesinde bulunan minaresi, kesme taş malzemeli onikigen gövdesi ve şerefesinin şekliyle oldukça dikkat çekicidir. Onikigen gövde, kesme taş malzemeli kare bir kaide üzerinden yükselmektedir. Minare köşklü şerefesiyle Kütahya'da uygulanmış tek örnek olması bakımından oldukça önemlidir. İç mekanında kubbesinden zeminine kadar boş yer bırakılmayacak şekilde alçı sıva üzerine kalemişi, yağlıboya, tempera, kabartma ve malakari gibi çeşitli tekniklerinin kullanılmasıyla oluşturulmuş ağır bir süslemeye sahip olan yapı, Kütahya'daki son dönem Osmanlı mimarisinin en önemli eserlerinden birisidir. Cami 2020 yılında restore edilmiştir.

Saadettin Cami
Pirler Mahallesi'nde, Pekmez Pazarı, Balıklı ve Germiyan Sokağı’nın kesiştiği köşede yer almaktadır. Yapı, günümüzdeki şeklini almadan önce, yerinde bulunan yapıların yangından etkilenmesinden sonra bugünkü şekliyle, İşkodralızade Hasan Hakkı Bey önderliğinde halktan toplanan yardımlarla, 1870-71 yılında yaptırılmıştır. Arsa durumundan dolayı düzensiz plana sahip yüksek bir yapıdır. Güneydoğu köşesinde, altta, yol kotuna göre oldukça alçakta kalan, güney tarafından basık, yuvarlak kemerli bir tonozla girilen ve basamaklarla inilen, ‘sakahane’ adı verilen bir su tesisi bulunmaktadır. Geç dönem Osmanlı Mimarisinin fevkani camileri içerisinde oldukça başarılı bir uygulama olan yapının altındaki bu sakahanenin Anadolu Selçuklu Emirlerinden Emir İmadüddin Hezar Dinari tarafından getirilen su ile kurulduğu ve bu yapının yerinde de yine onun tarafından yaptırıldığı kabul edilen bir mescit bulunmaktadır.

Takvacılar Cami
Paşamsultan Mahallesi'nde, Kavaflar ve Mısır Çarşısı Sokakları arasında, Küçük Bedesten'in bitişiğindedir. Yapımına ilişkin kitabesi bulunmayan yapının vakıf kayıtları ve tapu defterlerinden 1389-1402 yılları arasında, Osmanlıların Kütahya ve civarının muhafızlığında görevlendirdiği Timurtaş Paşa tarafından imaret, medrese ve mescitten oluşan bir külliye şeklinde yaptırılmış olduğu anlaşılmaktadır.

Lala Hüseyin Paşa Cami
Lala Hüseyin Paşa Mahallesinde, aynı isimle anılan caddededir. Osmanlı Sultanı II. Selim'in lalası ve II. Selim'in tahta çıkmasından sonra da, önce Kütahya Valisi daha sonra burada Anadolu Beylerbeyi olan, Lala Hüseyin Paşa tarafından 1566 yılında yaptırılmaya başlanmış ve Lala Hüseyin Paşa'nın Rumeli Beylerbeyliği görevi sırasında 1568 yılında tamamlanmıştır. Mimar Sinan'ın tezkirelerinde adı geçen yapı, Klasik Osmanlı Mimarisinin Kütahya'daki en önemli örneği konumundadır.
Caminin karşısında yer alan hamamın kim tarafından yaptırıldığı ve tarihlendirilmesi konusunda kesin bir bilgi bulunmamakla birlikte bu yapının da cami ile aynı tarihlerde yaptırıldığı kabul edilmektedir. Hamamın, cami inşaatında çalışan işçiler için yaptırılmış olduğu şeklindeki bir hikâye de oldukça yaygındır. Söz konusu hamamın adı Evliya Çelebi Seyahatnamesinde de “Hüseyin Paşa Hamamı” olarak geçmektedir.

Kurşunlu Cami
Paşamsultan Mahallesi Kurşunlu Sokaktadır. Germiyanoğlu Beylerinden Süleyman Şah zamanında, Ahilerden Şeyh Nurettin'in torunu, Şeyh Alâeddin'in de oğlu olan Şeyh Mehmet tarafından 1377-78 yıllarında yaptırılmıştır. Yapının bazı kaynaklarda 1520 tarihinde onarıldığı söylenmektedir. Bu onarıma ilişkin arşiv kayıtlarında herhangi bir bilginin bulunmaması nedeniyle onarımın kim tarafından hangi tarihte yaptırıldığı ve onarımın mahiyetinin ne olduğu kesin olarak aydınlatılamamaktadır. Ancak bu onarımda yapının üst örtüsünün ele alınarak ana mekânı örten kubbenin kurşunla kaplandığı ve yapının bu onarımdan sonra Kurşunlu Cami olarak anılmaya başlanmış olabileceği düşünülmektedir. 1950'li yılların sonunda ikinci defa onarılarak yeniden kullanıma açılmıştır. 1975 yılında da kapsamlı bir şekilde yeniden tamir edilmiştir. Cami, kuzeydeki üç bölümlü bir son cemaat yeri ve kare planlı, sekizgen kasnaklı, tek kubbeyle örtülü bir harim kısmından meydana gelmektedir. Cami 2018 yılında restore edilmiştir.

İshak Fakih Cami ve Külliyesi
Maruf Mahallesi’nde, Ertuğrul Gazi Caddesinde bulunmaktadır. Germiyan Beyliği'nin son yılları ile Kütahya'nın Osmanlı hakimiyetine kesin olarak girdiği ilk yıllarda (1420-1433), Germiyanoğulları Beyliği döneminin önemli devlet adamlarından, aynı zamanda bir ilim adamı ve alim olan İshak Fakih tarafından yaptırılmıştır. Yapının banisi olan İshak Fakih Germiyanoğlu II. Yakup Bey'in vakıflarının da mütevellisidir. 1422 tarihli vakfiyesinde külliyenin mescit, türbe, medrese, kütüphane ve çeşmeden oluştuğu kaydedilmiştir. Çeşmesinin dışında külliyeyi oluşturan diğer yapılar ayaktadır. Çeşmenin ise kitabesi Kütahya Müzesindedir. Vakfiyesinde mescit olarak kayıtlı olan camii, kare planlı, yüksek kasnaklı tek kubbe ile örtülü bir yapı olup kuzeyinde üç bölümlü bir son cemaat yerine sahiptir. Caminin adı, Evliya Çelebi Seyahatnamesinde Tabakhane Cami olarak geçmektedir.
Caminin yanından geçen dar yolun oldukça altında kalmış olan medrese, tek eyvanlı olup revaklı bir avlu, 7 oda ve 1 dershane ile dershaneden geçilen küçük bir hücreye sahiptir. Medrese 19. yüzyılda onarılmış ve üzerine bir üst kat eklenmiştir.
Külliyenin türbesi ve kütüphanesi ayrı birer yapı halinde olmayıp, türbe, caminin son cemaat yerinin batı bölümünde, kütüphane ise medresenin içinde yer almaktadır. Cami 2018 yılında restore edilmiştir.

Karagöz Ahmet Paşa Cami
Ali Paşa Mahallesi'nde, Cumhuriyet Caddesi’nde (Sevgi Yolu) yer almaktadır. Osmanlı Sultanı II. Beyazıt devrinde vezir ve Anadolu Beylerbeyi olan Karagöz Ahmet Paşa tarafından 1509 yılında yaptırılmaya başlanan yapı, onun Şahkulu isyanı sonucunda 1511 yılındaki ölümünden sonra hanımı tarafından tamamlatılmıştır. Yapı üzerinde bulunan ve yapının onarımı ile ilgili olan kitabeler geç devirdeki onarımlar sırasında yazdırılarak konulmuştur. Vakfiyesinden; caminin, medrese, sübyan mektebi ve imaretten oluşan külliye yapılarından birisi olarak planlandığı, cami ile birlikte medresenin ve sübyan mektebinin inşa edildiği, imaretin ise inşa edilemediği anlaşılmaktadır. Bu yapılardan bugün sadece cami ayakta kalarak günümüze ulaşabilmiştir. Yapı, tamamen kesme taş kaplı oldukça yüksek duvarlara ve onikigen bir kasnağa sahip olup tek kubbeli bir yapıdır. Kuzey tarafında ilgi çekici beş bölümlü bir son cemaat yeri vardır. Cami restorasyonu 2020 yılında Kütahya Vakıflar Bölge Müdürlüğünce yapılmıştır.

Saray Cami
Saray Mahallesi, Kızılelma Sokakta, şimdilerde adliye binası olarak kullanılan Eski Hükümet Konağı'nın arkasındadır. Saray Cami olarak bilinen yapı, kitabesine göre Germiyan beylerinden II. Yakup Bey devrinde subaşı olan Hisarbey oğlu Mustafa Bey tarafından, Osmanlı hükümdarı II. Beyazıt devrinde 1487-88 tarihlerinde yaptırılmıştır. Kuzeyinde üç bölümlü bir son cemaat yerine sahiptir. Ana mekân, kare planlı tek kubbeli birinci bölüm ile bu bölümün devamında kıble yönüne doğru daralarak çıkma yapmış, ilk bölümün dörtte biri kadar büyüklükte, kareye yakın planlı ve kuzey tarafı kesilmiş daha alçakta kalan ikinci bir kubbe ile örtülü mihrap önü bölümü olmak üzere iki bölümden meydana gelmektedir. İç mekânda duvar yüzeylerinde kaplı olan 18. yüzyıla ait Kütahya çinileri oldukça dikkat çekicidir. Cami 2015 yılında restore edilmiştir.

Alipaşa Cami
Külliye halinde yapılmış olduğu bilinmekle birlikte medresesi, sübyan mektebi ve şadırvanı bugün yoktur. Kareye yakın dikdörtgen planlı cami, kesme taştan yapılmıştır. İbadet mekânı batı yönüne eklenen yapılarla daha da genişletilmiştir. Kuzey yönünden sonradan camekânla çevrilmiş, üzeri kubbeli son cemaat yerinden içeriye girilmektedir. Ayrıca batısında iki mermer sütun arasına küçük kubbeli bir mekânla ikinci bir girişi daha bulunmaktadır. İbadet mekânı yüksek ve peş peşe pencerelerle aydınlatılmıştır. İbadet mekânının üzeri ahşap bir tavanla örtülmüştür. Tavana ahşaptan bir orta göbek, çeşitli çiçekler ve kalem işleriyle süsleme yapılmıştır. Cami iç mekanı çinilerle zenginleştirilmiştir. Cami 2017 yılında kapsamlı şekilde restore edilmiştir.

Ulu Cami (Yıldırım Beyazıt Cami)
Yıldırım Beyazıt Cami olarak da bilinmektedir. 14. yüzyılın sonunda Yıldırım Beyazıt tarafından yaptırılmaya başlandığı bilinen yapının, onun ölümünden sonra oğlu Musa Çelebi tarafından 15. yüzyılın başında tamamlatılmış olduğu kabul edilmektedir. 20. yüzyılın başlarına kadar çeşitli değişiklikler geçirmiş ve bugünkü durumunu 19. yüzyılın sonunda almıştır. Minaresi 1554 tarihinde yaptırılmıştır. Kesme taş malzemeden uzun dikdörtgen planlı olarak inşa edilmiş olan yapı, ortada kurşun kaplamalı iki tam kubbenin yanlardan 6 yarım kubbe ile desteklenmesiyle oluşturulmuş bir örtü sistemine sahiptir. Kuzeyinde beş bölümlü bir son cemaat yeri ve kuzeydoğu köşesinde; kaidesi kesme taş, gövde kısmı tuğla malzemeli olan bir minaresi bulunmaktadır. İç mekân genişliği bakımından bugün bile Kütahya’nın en büyük cami olma özelliğini sürdüren yapı, ortalama 1125 metrekarelik bir alana oturmaktadır.

Hıdırlık Mescidi
Kütahya'nın güneyinde Hıdırlık Tepesi adı verilen tepenin üzerindedir. Anadolu Selçuklu hükümdarı Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde Anadolu Selçuklu Emirlerinden, Kütahya'nın Fatihi olarak kabul edilen Hezar Dinari tarafından 1243-44 yıllarında yaptırılmıştır. Kare planlı, kubbe ile örtülü bir yapı olup, kuzeyinde geniş bir kemer açıklığı biçiminde dar bir eyvanı bulunmaktadır. Batı tarafında örme temel duvarı, diğer taraflarda da kaya bloğunun üzerinden yükselmektedir. 1980 yılında onarılmış olan yapı, karakterini koruyarak günümüze ulaşmış olan Kütahya'daki en önemli Selçuklu dönemi eseridir.

Karadonlu Mescidi
Karadonlu Can Baba, rivayete göre; Anadolu'ya gelen Horasan pirlerindendir. 14.yüzyılda yaşadığı, kendi adıyla anılan tekkeyi kurduğu ve burada Hacı Bektaşi Veli geleneğini yürüttüğü kabul edilmektedir. Evliya Çelebi Seyahatnamesinde adı geçen, Karadonlu Cami ve Türbesi, Germiyan Sokağı ve Karadonlu Sokağı kesişiminde bulunmaktadır.

Aşağı Hisar Mescidi ve Su Sarnıcı
Mescit, kale surlarının kuzeyinde ve onların bitiminde bulunmaktadır. Yapının yapım tarihi kesin olmamakla birlikte, Fatih Sultan Mehmet devrinde bu bölümün kale içine alınırken esaslı bir biçimde elden geçirilerek onarılmış olabileceği düşünülmektedir. Mescidin altında taştan su tesisleri bulunmaktadır. Ancak bu kısımlar zamanla değişikliğe uğramış ve orijinalliğinden kısmen uzaklaşmıştır. Buradaki su tesisleri üç dikine bölümden meydana gelmiştir. Bölümlerin üzeri tonozlarla örtülmüştür. Uzun süre bu su tesisleri mahalle halkının çamaşırlığı olarak kullanılmıştır. Burada bulunan dar bir geçitten mescidin içine girilmektedir. Tuğladan yapılmış altıgen gövdeli mescidin duvar kalınlılıklarında farklılıklar görülmektedir. Üzeri alttaki tonozlara oturtulmuş yapının, Türk üçgenleri üzerinde yükselen kubbesi vardır. Ancak bu üst örtü çatı altına alındığından orijinalliğinden uzaklaşmıştır. Mescidin içine basit bir minber ile mihrap nişi, kuzeyine de ahşap bir asma kat eklenmiştir. Yapı, 2021 yılında Vakıflar Bölge Müdürlüğünce restore edilmiştir.

Şeyh Salih Efendi Türbesi
Balıklı Caddesi'nde yer alan türbe, 19. yüzyıla tarihlenen Şeyh Salih Tekkesi'nin cami haline getirilmiş bölümünün yanında yer almaktadır. Türbenin Balıklı Caddesi'ne bakan cephesindeki üçgen alınlıkları, kademeli kornişleri, Bursa kemeri benzeri nişi, eklektik üslubu yansıtmaktadır. Türbenin en büyük özelliği de ince detaylı demir şebekeleridir.

Paşam Sultan Türbesi
Paşamsultan Mahallesi'nde, Ulu Cami Caddesi üzerindedir. Kütahya'da günümüze ulaşabilen, Ahi türbelerinden kitabesi bulunan tek örnektir. Paşamsultan Türbesi veya Seyit Nureddin Zaviyesi olarak bilinen yapının mezar kitabesi her ne kadar Paşamsultan veya Seyit Nureddin isimleriyle ilgili olmayıp, 1422 yılında 17 yaşında ölen İbrahim Cemal'e ait olsa da kitabedeki ifadeler ve kitabede ismi geçenlerle ilgili yapılan araştırmalar buranın; tarihi, Germiyanoğulları dönemine kadar indirilebilen bir ahi zaviyesi olduğunu ortaya koymaktadır. Kitabeye göre İbrahim Cemal'in babası türbeye ismi verilen Kemaleddin Paşa (Paşam Sultan), Kemaleddin Paşa'nın babası da Şeyh Mehmed (Muhammed)’dir. Şeyh Mehmed ise Kurşunlu Camisini yaptırmıştır. Türbe yakınlarındaki 1377 yılında yaptırılan Kurşunlu Cami kitabesine göre camiyi yaptıran Ahilerden Şeyh Mehmed ise Şeyh Alaaddin'in Şeyh Alaadin ise Şeyh Nureddin'in oğludur ki; her iki yapı kitabesinden, yapıların ikisinin de Ahilerin fütüvvet yapıları olduğu ortaya çıkmaktadır.

Karagöz Ahmed Paşa Türbesi
Karagöz Ahmet Paşa 1505-06 yıllarında Sultan II. Beyazıt döneminde Anadolu valisi (Anadolu Beylerbeyi) olmuş, 1511'de Şahkulu isyanında asiler tarafından Kütahya önlerinde şehit edilmiştir. Karagöz Ahmet Paşa'nın kendi adıyla anılan imareti şehadetinden sonra hanımı tarafından yaptırılmış olup, Ali Paşa Mahallesinde bulunan cami ise günümüzde halen kullanılmaktadır. Medrese ve diğer imaretler günümüze gelememiştir.

Kara Ahmed Bey Türbesi
Ünlü seyyah, ilim adamı, yazar ve halk bilimci Kütahyalı Evliya Çelebi'nin dedesi Kara Ahmed Bey'in türbesi eski adı Zeryen olan Saray Mahallesi'ndedir. Türbe 1995 yılında Osmanlı mimarisi tarzında yaptırılmıştır. Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde 1678 yılında ziyaret ettiği memleketi Kütahya'yı anlatırken dedesi Kara Ahmed Bey'in mezarının Zeryen Mahallesi'ndeki evlerinin bitişiğinde olduğunu belirtmiştir.

Balıklı Tekkesi
Aynı adı taşıyan mahalledeki Balıklı (Rüstem Paşa) Hamamı'nın güneyinde, üzeri kapatılmış olan Kapan deresinin doğusunda bulunmaktadır. 14. yüzyılın sonu ile 15. yüzyılın başlarında yapılmış yan mekânlı zâviyeli tipte olan bu yapı, 17. yüzyılın ilk çeyreği içinde Halveti tekkesine dönüşmüştür. 1661-62 tarihinde ölen ve buraya gömülen ilk Halveti şeyhinden dolayı Muslihuddin Tekkesi adıyla da anılmaktadır. Halvetiliğin Yiğitbaşı koluna mensup olan Şeyh Muslihuddin'in mezar taşı doğudaki hazîrede, tekkenin buraya açılan yan penceresinin önündedir. Bugün bir kısmı yok olan kapı üzerindeki iki satırlık çini kitabeden, tekkenin 1751 de Kütahya Valisi Yahyâ Paşa tarafından ihya edildiği anlaşılmaktadır. İçte de bu döneme ait çiniler vardır.
Kâgir olan kubbeli yan mekânlı bölümün kuzeydoğusunda ahşap meşrutası, havuzlu sakfı ve kahve ocağı ile ilgi çekici özelliklere sahiptir. Basık bir giriş tonozu ve üzerinde çilehânesi olan yapının aydınlık fenerli ve kubbeli orta mekânının iki yanında kanat mekânları bulunmaktadır. Bunlardan doğudaki yıkıktır. Uzun tonozlu ve mihraplı mescid bölümü daha iyi durumda olan yapı, Kütahya'da korunması gereken erken devir örneklerinden biridir.

Alaaddin Keykubat Cami
Selçuklu sultanlarından 1. Alaaddin Keykubat adına, 1233 yılında Kütahya'da yaptırılan cami ve hamam, aradan geçen yaklaşık 8 asıra karşın, dimdik ayakta duruyor.Sultan 1. Alaaddin Keykubat döneminde, sarayın ileri gelenlerinden Gülümser Hatun, hastalığına şifa bulduğu Kütahya'nın Yoncalı Mahallesi'nde bir cami ve hamam yaptırdı. 1. Alaaddin Keykubat Camisi ve Hamamı zaman zaman restorasyon geçirse de yaklaşık 8 asırdır kentteki varlığını sürdürüyor."Bir rivayete göre 'Gülmüş Hatun' olarak da ifade edilen Gülümser Hatun buraya gelmiş ve burada hastalığına şifa bulmuş. Bu önemli mekana da bir cami ve hamam yaptırılmasına önayak olmuştur. Selçuklular'dan kalan bu eser, bugüne kadar pek çok restorasyon geçirmiştir ama asırlar boyunca burada dimdik ayaktadır."